Tâm lý học ra quyết định: Bí quyết Gen Z chọn lựa sáng suốt giữa "ngàn lẻ một" lựa chọn

Ê mấy bà ơi, có bao giờ mấy bà rơi vô cái tình huống như này chưa: Lướt Shopee, Lazada cả tiếng đồng hồ chỉ để chọn mỗi cái ốp điện thoại? Hay đau đầu muốn xỉu khi team rủ đi ăn mà ai cũng "tùy mày, gì cũng được"? Thậm chí là những quyết định lớn hơn như chọn ngành học, chọn công việc, hay chỉ đơn giản là hôm nay mặc gì để đi hẹn hò thôi cũng khiến mình xoắn não hết cỡ. Đúng là sống giữa "ngàn lẻ một" lựa chọn này, đôi khi Gen Z chúng mình thấy stress ngang ngửa deadline luôn á.

Tui biết mà, cái cảm giác đó nó siêu quen thuộc. Hồi đó tui cũng vậy, cứ nghĩ mình khó tính hay sao mà cái gì cũng đắn đo. Nhưng sau này mới "ngộ" ra, hóa ra tất cả đều có lý do của nó, và lý do đó nằm sâu trong cái đầu mình á – đó chính là tâm lý học ra quyết định đó mấy bà. Hiểu được mấy cái "bí kíp" này là tụi mình có thể chọn lựa sáng suốt hơn, slay hơn nhiều đó nha.

Tâm lý học ra quyết định: Tại sao Gen Z hay "overthinking"?

Mấy bà biết không, cái bộ não của chúng mình nó "xịn sò" lắm, nhưng đôi khi nó cũng bị mắc kẹt bởi chính những cơ chế tự nhiên của nó. Hồi trước tui cứ nghĩ mình "overthinking" nhưng thật ra là vì có quá nhiều yếu tố tâm lý đang âm thầm tác động lên quá trình ra quyết định của mình đó. Từ việc chọn màu son cho đến chọn ai để "crush", đều có một "chuỗi phản ứng" tâm lý diễn ra.

Gen Z chúng ta lớn lên trong một thế giới tràn ngập thông tin. Mấy bà thử nghĩ xem, từ review sản phẩm, vlog du lịch, cho đến các story của bạn bè, cái gì cũng lung linh, cái gì cũng đáng thử. Việc này vô tình tạo ra một áp lực ngầm, khiến chúng ta cảm thấy cần phải đưa ra quyết định "tối ưu" nhất, không thì sẽ "lỡ mất" (FOMO – Fear Of Missing Out) cơ hội nào đó siu hay ho.

Những "cú lừa" tâm lý mà mình thường gặp phải

Bộ não mình thông minh là vậy, nhưng cũng có những "điểm yếu" mà nếu không biết, mình dễ bị "dắt mũi" lắm. Đây là vài cái điển hình mà tui hay để ý nè:

• Thiên kiến xác nhận (Confirmation Bias): Cái này đỉnh cao nè. Khi mình đã thích một cái gì đó rồi, mình sẽ có xu hướng chỉ tìm những thông tin ủng hộ cho lựa chọn đó thôi, bỏ qua hết mấy cái feedback tiêu cực. Kiểu như đã mê cái áo đó rồi thì dù nó có hơi mắc, hơi khó phối đồ mình cũng tự nhủ "đây là định mệnh của mình" vậy á.
• Hiệu ứng chim mồi (Decoy Effect): Mấy bà đi mua trà sữa hay combo rạp phim chắc chắn gặp cái này. Khi có 3 lựa chọn A, B, C, mà B giá hơi mắc hơn A xíu nhưng lại "hời" hơn hẳn nếu so với C, thì tự nhiên cái B nó lại thành lựa chọn lý tưởng. Tụi mình cứ tưởng mình chọn khôn nhưng thật ra là đã bị "dắt" từ trước rồi đó.
• Ảnh hưởng của đám đông (Bandwagon Effect): Ai cũng mua đôi giày đó, ai cũng xem phim đó, thì mình cũng "đu trend" theo thôi. Đôi khi không phải vì mình thích thật, mà là vì "ai cũng có", không có mình thấy lạc quẻ sao sao á. Nhất là trên mạng xã hội, cái này đúng là cái "vibe" siêu mạnh mẽ luôn.
• Cảm xúc và Trực giác: Đôi khi mình "phèn" một cái là do lúc đó đang vui quá nên quyết định bừa, hoặc đang buồn quá nên suy nghĩ tiêu cực. Ai mà hay xem bói cung hoàng đạo hay giải mã giấc mơ để đánh con gì cho số đề, hay hỏi ý kiến ba mẹ khi đứng trước những quyết định lớn chắc cũng hiểu cái cảm giác này nè. Mình muốn tìm một điểm tựa, một lý do để tin tưởng vào lựa chọn của mình, dù nó có hơi "tâm linh" một chút.

Làm sao để "level up" kỹ năng ra quyết định của mình?

Đâu phải lúc nào mình cũng có thể nhờ cung hoàng đạo hay xin quẻ để đưa ra lựa chọn đâu đúng không? Quan trọng là mình phải tự trang bị cho mình cái tư duy phản biện đỉnh cao và hiểu rõ bản thân. Đây là một kỹ năng sống cực kỳ cần thiết cho Gen Z tụi mình đó:

• Tự hỏi "Tại sao?": Trước khi "chốt đơn" hay đưa ra bất kỳ quyết định nào, hãy dành chút thời gian đặt câu hỏi cho bản thân: "Tại sao mình lại chọn cái này?", "Quyết định này có dựa trên cảm xúc nhất thời không?", "Mình đã xem xét các lựa chọn khác chưa?". Hỏi nhiều sẽ giúp mình nhìn vấn đề đa chiều hơn đó.
• Tìm kiếm thông tin đa chiều: Đừng chỉ đọc mấy cái review 5 sao nha mấy bà. Thử tìm kiếm cả những đánh giá trái chiều, những điểm chưa được. Càng có nhiều góc nhìn, quyết định của mình càng vững vàng hơn. Đôi khi chỉ cần 5 phút research kỹ xíu là mình đã tránh được cú "phốt" to rồi đó.
• Hiểu rõ bản thân: Cái này nghe có vẻ cơ bản nhưng lại siêu quan trọng. Mấy bà có biết mình thực sự muốn gì, giá trị cốt lõi của mình là gì không? Khi hiểu rõ bản thân, những quyết định của mình sẽ bớt bị ảnh hưởng bởi những yếu tố bên ngoài hơn. Biết được mình thuộc tuýp người ra quyết định như thế nào cũng giúp ích nhiều lắm.
• Đừng ngại thử và sai: Không ai là hoàn hảo cả, và cũng không có quyết định nào là 100% đúng hay 100% sai. Quan trọng là mình học được gì từ những lần đó. Đừng sợ sai mà không dám thử, bởi vì chính những lần đó sẽ giúp mình trưởng thành hơn, đưa ra những lựa chọn "slay" hơn trong tương lai. Cứ chill lên thôi!

Ra quyết định là một hành trình dài, không phải là một đích đến. Nó là cả một kỹ năng sống mà chúng mình cần rèn luyện mỗi ngày để cuộc sống của Gen Z chúng ta bớt "xỉu lên xỉu xuống" và thêm phần tự tin, sáng suốt hơn.

Mấy bà có muốn khám phá xem "tuổi tâm lý" của mình có phù hợp với cách mình thường đưa ra quyết định không? Thử ghé movui.vn làm bài test "tuoi-tam-ly" xem sao nha. Biết đâu lại khám phá ra được mấy điều hay ho về bản thân đó!

Còn mấy bà thì sao, có "bí kíp" nào để ra quyết định sáng suốt giữa một rừng lựa chọn không? Chia sẻ cho tụi tui biết với nha!