Tâm lý học về "thao túng cảm xúc" trong tình bạn: Nhận biết và bảo vệ mình

Trời ơi, đang lướt TikTok thì thấy cái story của con bạn thân, tự nhiên thấy mood mình tụt dốc không phanh. Kiểu nó đi chơi với hội khác mà không rủ mình, xong rồi đăng cap như thể mình là người ngoài hành tinh vậy. Lát sau nhắn tin hỏi han thì lại trả lời kiểu cà khịa, làm mình cứ phải nghĩ mãi không biết mình có làm gì sai không.

Có khi nào bạn cũng từng có những pha "drama" như vậy với hội bạn mình chưa? Mấy cái vibe khó chịu, cứ lặp đi lặp lại rồi làm mình mệt mỏi cực độ. Đó chính là những dấu hiệu của "thao túng cảm xúc" trong tình bạn – một kiểu toxic friendship mà nhiều khi mình không nhận ra cho đến khi nó bào mòn hết năng lượng tích cực của mình.

Thao túng cảm xúc là gì mà nghe "ghê ghê" vậy?

Nói một cách dễ hiểu, thao túng cảm xúc trong tình bạn là khi một người bạn dùng đủ chiêu trò, lời nói, hành động để kiểm soát suy nghĩ, cảm xúc và cả quyết định của bạn. Họ không phải là cố ý muốn bạn "xỉu lên xỉu xuống", nhưng cách họ tương tác khiến bạn luôn cảm thấy có lỗi, thấp kém, hoặc phải làm theo ý họ để giữ hòa khí. Kiểu như bạn mình hay nói "Mày mà không làm cái này là không coi tao ra gì", nghe xong là thấy áp lực ngộp thở liền.

Đôi khi, người bạn thao túng không hề biết họ đang làm điều đó. Nhưng hậu quả thì bạn mình gánh đủ, từ tâm lý độc hại cho đến việc tự ti và mất đi sự tự tin. Cứ mỗi lần gặp họ là mình lại thấy hơi rén, không còn cái vibe chill như hồi xưa nữa.

Dấu hiệu nhận biết bạn mình đang "flex" chiêu thao túng

Thật ra, "thao túng cảm xúc" không phải lúc nào cũng rõ ràng như phim ảnh đâu. Nó thường lén lút, từ từ khiến mình quen dần rồi không nhận ra. Đây là vài dấu hiệu siu dễ nhận biết mà bạn có thể để ý nha:

"Luôn là nạn nhân": Bạn mình luôn là người bị hại trong mọi chuyện, cho dù rõ ràng lỗi ở họ. Mình góp ý nhẹ nhàng thôi là họ quay ra trách ngược, làm mình thấy áy náy và tự động nhận hết lỗi về mình luôn.
"Phủ nhận thực tế" (Gaslighting): Mình nhớ rõ mồn một chuyện đó đã xảy ra, nhưng họ cứ khăng khăng "mày nhạy cảm quá", "mày nhớ nhầm rồi", "chuyện bé xé ra to". Dần dần mình tự nghi ngờ chính bản thân và suy nghĩ của mình luôn.
"Áp lực tội lỗi" (Guilt-tripping): Họ sẽ dùng chiêu than vãn, kể lể công lao, hay nhắc lại chuyện cũ để bạn cảm thấy có lỗi và phải làm theo ý họ. Ví dụ: "Hồi đó tao giúp mày bao nhiêu mà giờ mày không giúp tao được chuyện nhỏ xíu này hả?". Nghe xong là mình auto nhận sai dù không muốn.
"Cô lập" và "kiểm soát": Bạn mình không thích mình chơi với nhóm khác, cứ muốn mình phải ưu tiên họ, hoặc ghen tỵ khi mình có mối quan hệ mới. Họ sẽ nói xấu bạn bè khác của mình để mình bớt thân thiết với họ đi.
"Thích cạnh tranh và hạ bệ": Khi mình đạt được thành công, họ không chúc mừng thật lòng mà lại so sánh, hoặc tìm cách chê bai, hạ thấp thành quả của mình. Kiểu như mình vừa khoe được học bổng thì họ bảo "Ui dào, hồi xưa tao cũng được cái đó mà tao từ chối vì không hợp". Nghe xong là mình muốn xỉu luôn.

Sao khó rời bỏ một tình bạn "toxic" ghê vậy?

Nhiều khi mình biết đó là một tình bạn độc hại, nhưng lại khó lòng mà dứt ra được. Có thể vì chúng ta đã có nhiều kỷ niệm đẹp với nhau, hoặc vì mình sợ cô đơn nếu không có họ. Đôi khi là do mình tự trách mình, nghĩ rằng mình có thể giúp họ thay đổi. Hoặc là mình sợ mang tiếng là "bad friend", nên cứ chịu đựng mãi thôi.

Dù sao đi nữa, sức khỏe tinh thần của mình vẫn là quan trọng nhất. Mình không thể cứ mãi ôm khư khư những mối quan hệ bào mòn năng lượng và khiến mình kiệt quệ cảm xúc được. Đôi khi mình cứ nghĩ "chắc tại mình quá khắt khe", nhưng không phải đâu, mỗi người đều xứng đáng có những mối quan hệ lành mạnh mà.

Tips bảo vệ bản thân khỏi "tâm lý độc hại" nè

Nếu bạn thấy những dấu hiệu trên hơi quen quen, thì đây là vài tips để bạn bảo vệ chính mình nha:

Định ra ranh giới rõ ràng: Học cách nói "KHÔNG" một cách lịch sự nhưng dứt khoát. Bạn không cần phải làm hài lòng tất cả mọi người, đặc biệt là khi nó ảnh hưởng đến mình.
Tin vào trực giác của mình: Nếu bạn cảm thấy có gì đó không ổn, thì có thể nó đúng là không ổn thật. Đừng để người khác khiến bạn nghi ngờ chính cảm nhận của mình. Trực giác mách bảo gì thì cứ theo đó đi.
Tìm kiếm sự hỗ trợ: Chia sẻ với những người bạn khác mà bạn tin tưởng, hoặc nói chuyện với người lớn trong gia đình. Việc có một góc nhìn khác từ bên ngoài có thể giúp bạn nhận ra vấn đề rõ hơn.
Ưu tiên sức khỏe tinh thần: Mình phải là số 1 nha các bạn. Nếu một mối quan hệ khiến bạn stress, lo lắng, hay tự ti, thì bạn có quyền cho phép mình lùi lại. Đừng cố gắng sửa chữa người khác nếu điều đó làm hại mình.
Tạo khoảng cách: Đôi khi, việc giảm bớt thời gian tiếp xúc với người bạn thao túng là cần thiết. Không phải là cắt đứt hoàn toàn ngay lập tức, mà là giảm dần cường độ tương tác để bạn có không gian để "thở" và nhìn nhận lại mọi thứ.
Đánh giá lại mối quan hệ: Hỏi bản thân: Mối quan hệ này có mang lại điều tích cực cho mình không? Mình có cảm thấy được là chính mình khi ở cạnh người bạn này không? Nếu câu trả lời là không, có lẽ đã đến lúc bạn nên cân nhắc.

Nếu thấy mấy dấu hiệu này hơi quen quen, bạn có thể thử test "tuổi tâm lý" trên Movui.vn để hiểu mình hơn nha. Nó sẽ giúp bạn có cái nhìn rõ hơn về sức khỏe tinh thần của bản thân và những gì mình cần để có một cuộc sống vui vẻ, an yên hơn đó.

Tình bạn đích thực là nơi mọi người hỗ trợ nhau phát triển, cùng nhau slay mọi thử thách, chứ không phải là nơi mình cứ phải cố gắng chứng minh giá trị bản thân hay cảm thấy bị bào mòn cảm xúc. Bạn bè "siu" tốt sẽ luôn là những người bạn muốn mình hạnh phúc và tốt đẹp hơn.

Vậy bạn đã bao giờ gặp phải một tình bạn "thao túng cảm xúc" chưa? Bạn đã làm gì để bảo vệ bản thân? Chia sẻ kinh nghiệm của bạn ở comment bên dưới để tụi mình cùng học hỏi nhé!