Tâm lý học về Trì hoãn: Tại sao Gen Z hay "nước đến chân mới nhảy" và giải pháp hiệu quả

Ê mấy bà ơi, có ai thấy mình trong cái gương này không: Deadline dí tới đít rồi mà vẫn còn đang ôm điện thoại lướt TikTok, lướt Insta, xong đến tối khuya mới giật mình "ôi chết rồi, chưa làm gì hết!". Rồi lại cắm đầu cắm cổ làm trong hoảng loạn, xong xuôi thì người phờ phạc muốn xỉu luôn á. Cái vibe này quen thuộc quá đúng không?

Đừng lo, mấy bà không cô đơn đâu. Tui cũng y chang vậy đó! Mà hình như đây là hệ tư tưởng chung của hội Gen Z mình rồi hay sao ấy. Tụi mình hay gọi là "nước đến chân mới nhảy" nè, hay dân dã hơn là bị trì hoãn kinh niên. Tui từng nghĩ mình lười biếng hay sao ấy, nhưng mà không đâu nha, hóa ra nó là một cái tâm lý trì hoãn phức tạp hơn nhiều đó. Hôm nay mình cùng nhau "bóc phốt" cái vụ này coi sao ha!

Trì hoãn là gì mà sao lại "ám" Gen Z tụi mình dữ vậy?

Nói một cách siêu dễ hiểu, trì hoãn là cái hành động mình cứ đẩy một công việc quan trọng lại phía sau, để làm những thứ không quan trọng, hoặc làm gì đó để "chill chill" hơn. Ai cũng nghĩ trì hoãn = lười biếng, nhưng mà thực ra không phải vậy đâu. Nó còn là một kiểu né tránh cảm xúc tiêu cực đó mấy bà. Kiểu như, mình sợ thất bại nè, sợ không đủ giỏi nè, hay đơn giản là thấy công việc đó khó nhằn quá, nên thay vì đối mặt thì mình chọn cách delay nó lại.

Tụi mình hay có cái suy nghĩ "để mai tính", "tôi của ngày mai sẽ lo", xong cái "tôi của ngày mai" lại cứ đẩy cho "tôi của ngày kia". Cứ thế cái vòng luẩn quẩn này nó cuốn mình đi luôn. Cái này trong tâm lý học gọi là "present bias" đó mấy bà – mình hay ưu tiên những niềm vui, sự thoải mái trước mắt hơn là lợi ích lâu dài. Kiểu thấy cái project khó quá, thôi đi coi K-drama cho vibe lên đã. Ai dè vibe lên xong thì deadline dí tới sát nút, rồi lại stress gấp mấy lần. Xỉu!

Tại sao Gen Z tụi mình lại dễ "nước đến chân mới nhảy" đến vậy?

Có nhiều lý do lắm nha, không phải tại mình dở đâu. Tui gom góp lại mấy ý chính này nè:

Sợ không hoàn hảo (Perfectionism): Nghe hơi lạ đúng không? Nhưng mà đúng đó. Tụi mình bị áp lực phải slay, phải làm gì cũng phải đỉnh chóp hết. Thành ra, sợ làm không được như ý, không được "perfect", nên thà không làm còn hơn. Hoặc cứ nghĩ mình chưa đủ kiến thức để bắt đầu, nên cứ học hoài học mãi mà không chịu hành động.
Cái gì cũng có thể distraction: Điện thoại, mạng xã hội, Netflix, game... thôi rồi lượm ơi! Mỗi cái notification pop-up là y như rằng tâm trí mình bay màu khỏi công việc liền. Dễ bị cuốn vào một cái gì đó thú vị hơn để né tránh công việc căng thẳng.
"Tôi" của ngày mai sẽ giải quyết: Đây là cái mindset kinh điển rồi. Mình hay nghĩ tương lai mình sẽ có nhiều năng lượng hơn, thông minh hơn, nên cứ đẩy việc cho "cái tôi" trong tương lai. Nhưng mà "cái tôi" của ngày mai cũng y chang mình thôi, cũng muốn chill mà!
Không thấy ý nghĩa/mục đích rõ ràng: Khi tụi mình không biết rõ làm cái này để làm gì, hoặc không thấy được cái lợi ích từ nó, thì tự nhiên động lực nó cũng bay luôn. Kiểu học một môn không thích, hay làm một task vô nghĩa á.
Cảm xúc tiêu cực: Đôi khi, trì hoãn là cách mình đối phó với sự lo lắng, sợ hãi, chán nản. Thay vì đối mặt với cảm xúc đó khi bắt đầu một việc khó, mình chọn cách lướt TikTok để quên đi.

Bí kíp "slay" chứng trì hoãn, không còn "nước đến chân mới nhảy"

Nghe có vẻ drama hen, nhưng mà không sao, có bệnh thì có thuốc! Tui có mấy cái tip này, mấy bà thử coi có hiệu quả không nha:

Chia nhỏ "con voi": Một dự án lớn nhìn vào thấy nản muốn xỉu đúng không? Thôi thì chia nó ra thành những phần nhỏ xíu, dễ làm thôi. Mỗi lần hoàn thành một phần nhỏ là thấy vui vẻ, có động lực làm tiếp liền à.
Áp dụng kỹ thuật Pomodoro "siu" hay: Cái này là mình tập trung làm việc 25 phút, sau đó nghỉ 5 phút. Hết 4 lần 25 phút thì nghỉ dài hơn chút (15-30 phút). Nghe thì đơn giản nhưng mà hiệu quả đỉnh chóp luôn đó mấy bà, vì nó giúp mình giữ được sự tập trung và không bị quá tải.
Quy tắc 2 phút (2-Minute Rule): Nếu một việc gì đó chỉ tốn chưa tới 2 phút để hoàn thành (ví dụ: trả lời email, dọn dẹp bàn làm việc, rửa cái cốc), thì NHẤT ĐỊNH PHẢI LÀM NGAY. Đừng có delay chi cho mệt.
Tự thưởng cho bản thân: Khi hoàn thành một task, dù nhỏ thôi, cũng tự thưởng cho mình một ly trà sữa, một tập phim K-drama, hay 10 phút lướt mạng. Kiểu tạo động lực cho não bộ quen với việc "làm xong thì có quà" á.
Tìm "buddy" cùng tiến: Rủ đứa bạn thân hoặc đứa cùng chí hướng làm việc chung, hoặc làm xong rồi kể cho nhau nghe. Kiểu có người cùng làm, cùng động viên, cảm thấy đỡ cô đơn hơn, mà còn có tính trách nhiệm hơn nữa đó.
Dùng tâm lý để "đánh lừa" tâm lý: Thay vì nghĩ "mình phải làm hết bài tập", hãy nghĩ "mình chỉ cần bắt đầu làm 1 câu thôi". Hoặc "mình chỉ cần mở file lên thôi". Kiểu mình tự tạo một cú hích nhỏ để bắt đầu, rồi từ từ momentum nó sẽ đến.
Hiểu rõ bản thân: Thử xem tụi mình hay bị trì hoãn vì lý do gì. Là do sợ thất bại? Do không rõ mục tiêu? Hay do bị distraction? Khi hiểu rõ nguyên nhân gốc rễ, mình sẽ có cách đối phó hiệu quả hơn.

Trì hoãn không phải là lỗi của mình đâu, nó là một phần tâm lý của con người mà ai cũng từng trải qua. Cái quan trọng là mình nhận ra nó, và có giải pháp để "deal" với nó một cách thông minh. Đừng tự trách bản thân quá nhiều khi bị delay nha mấy bà, hãy nhẹ nhàng hơn với chính mình và từ từ tìm cách thay đổi.

Mà nhắc mới nhớ, movui.vn có cái bài test "tuoi-tam-ly" hay ho lắm đó. Nó giúp mình hiểu thêm về các khía cạnh khác trong tính cách và xu hướng hành vi của bản thân. Biết đâu qua đó mình lại tìm được thêm insight về cái kiểu tâm lý trì hoãn của mình thì sao? Thử chơi thử đi mấy bà, biết thêm về mình thì mình càng dễ "slay" cuộc sống hơn đúng không nè?

Mấy bà có chiêu nào độc đáo để chống trì hoãn không? Hay có trải nghiệm "thót tim" nào vì "nước đến chân mới nhảy" không? Kể tui nghe với, comment xuống dưới nha! Let's share vibe tích cực nè!