Thiên Kiến Xác Nhận Là Gì? Vì Sao Gen Z Dễ Mắc Phải Trong Thời Đại Số?

Ê mấy bà zà, có bao giờ mấy bà thấy vụ này chưa? Kiểu như, trên mạng có cái tin gì hot ơi là hot, xong mình kiểu "Ờ, chắc chắn nó phải như thế rồi!", rồi đi đâu cũng chỉ cày view, cày like, share những bài viết hay comment xác nhận cái niềm tin của mình. Thậm chí có ai đó đưa ra bằng chứng ngược lại, mình cũng kiểu "No way! Tin tui mới đúng chứ!". Hú hồn, cái vụ này đúng chuẩn kiểu Gen Z mình dễ dính phốt ghê.

Thật ra, cái "bệnh" này có tên khoa học hẳn hoi luôn đó mấy bà, gọi là thiên kiến xác nhận (hay còn gọi là confirmation bias đó). Nó là một phần của tâm lý học hành vi mà ai cũng có thể mắc phải, nhưng trong cái thời đại số này, đặc biệt là Gen Z và mạng xã hội thì càng dễ bị cuốn vào.

Thiên Kiến Xác Nhận Là Gì Mà Nghe Slay Vậy?

Nói nôm na dễ hiểu thì thiên kiến xác nhận là cái xu hướng của mình chỉ tìm kiếm, giải thích hoặc ưu tiên những thông tin nào mà nó khớp với những gì mình đã tin, đã nghĩ từ trước. Đồng thời, mình lại có xu hướng bỏ qua hoặc xem nhẹ những thông tin trái ngược.

Kiểu như, khi mình đã có một quan điểm nào đó về một vấn đề, mình sẽ tự động tìm kiếm "đồng minh" để cảm thấy mình đúng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến cách mình tiếp nhận thông tin mà còn định hình cả cách mình suy nghĩ, đưa ra quyết định nữa đó mấy bà. Nghe hơi căng nhưng đúng là nó như vậy đó.

Sao Gen Z Mình Lại Dễ Dính "Phốt" Này Trong Thời Đại Số?

Trời ơi, cái này thì quá dễ hiểu luôn! Mình lớn lên cùng với Internet, smartphone và mạng xã hội mà. Đây là vài lý do chính nè:

1. Thuật Toán Mạng Xã Hội "Gọi Hồn" Mình: Mấy bà để ý không? Facebook, TikTok, Instagram nó siu thông minh luôn. Mình bấm like cái gì, xem cái gì nhiều thì nó sẽ đẩy thêm những content tương tự lên feed mình. Tức là, nếu mình thích Kpop, tin idol mình "thánh thiện" thì nó chỉ toàn hiện tin tích cực về idol thôi. Còn tin xấu là tự động bị "lọc" bớt hoặc mình tự động lướt qua luôn. Cái này tạo ra một "phòng echo" (echo chamber) hay "bong bóng lọc" (filter bubble) làm mình chỉ thấy những gì mình muốn thấy.

2. Áp Lực Đồng Trang Lứa Và Vibe Chung Của Hội Bạn: Gen Z mà, ai cũng muốn có "vibe" chung với bạn bè, muốn thuộc về một nhóm. Nếu cả hội bạn cùng tin một điều gì đó, thì mình cũng dễ tin theo để không bị "lệch sóng". Ai mà dám có ý kiến trái chiều là coi chừng bị "bóc phốt" liền đó. "Sợ bị out trend", "sợ bị cô lập" cũng là một lý do bự chảng đó nha.

3. Thông Tin Nhanh, Gọn, Nhưng Chưa Chắc Đã Chuẩn: Mấy bà thích xem TikTok, Reels ngắn ngủn đúng không? Thông tin dồn dập, giật tít, dễ xem dễ lướt. Mà chính cái sự "siu nhanh" đó lại làm mình ít có thời gian để kiểm chứng, để suy nghĩ sâu hơn. Lướt qua thấy hay hay, đúng ý mình là auto tin luôn, lười đọc bài dài hay tìm kiếm thông tin gốc lắm.

4. Cái Tôi Cá Nhân "Tui Luôn Đúng!": Thật ra, ai cũng muốn mình đúng hết á. Một khi mình đã hình thành một quan điểm, mình sẽ cố chấp bảo vệ nó, vì thừa nhận mình sai thì hơi "mất mặt" đúng không? Mình sẽ tự động tìm kiếm những lập luận, bằng chứng để củng cố cái tôi "tôi đã đúng từ đầu" này. Nghe hơi toxic nhưng nó là bản năng của con người đó.

Ví Dụ Thực Tế Nè Mấy Bạn Ơi!

• Vụ "giải mã giấc mơ đánh con gì": Hôm qua mơ thấy con chó, tỉnh dậy cái là "gét gô" lên Google search "mơ thấy chó đánh con gì". Thấy số 38, tin liền, xong mua vé số. Trật thì kêu "số xui", trúng thì kêu "siu linh nghiệm", đúng bài luôn. Mình chỉ tập trung vào lần trúng và bỏ qua mấy chục lần trật lất trước đó.
• Chiêm Tinh Học, Cung Hoàng Đạo: Mấy bà tín đồ cung hoàng đạo đâu rồi? Đọc bói bài Tarot, cung hoàng đạo xong cái là mình sẽ tự động chỉ nhớ những phần nào "đúng y chang mình". Còn cái nào sai, mình sẽ kiểu "chắc tại mình không thuộc số đông" hoặc "cung này không hợp với vibe của mình".
• Mua sắm online: Muốn mua cây son A màu hot hit, lên mạng đọc review. Thấy cả trăm comment khen "siu xinh", "màu mê xỉu", thì auto chốt đơn. Có ai đó chê màu này "kén da", "chán phèo" thì mình auto lướt qua, cho là người đó "không biết chọn màu" hoặc "da không hợp".
• Fan War giữa các idol: Fan A sẽ chỉ tin những tin tốt về idol A, sẵn sàng "flex" idol mình slay mọi mặt trận. Còn tin xấu thì sao? "Đó là tin giả", "anti bóc phốt", "người ta ghen tị nên đặt điều". Xong qua tin idol B thì ngược lại.

Chill Chill Thôi, Làm Sao Để Hóa Giải "Thiên Kiến Xác Nhận" Này?

Mặc dù nó là một bản năng tâm lý học của con người, nhưng không có nghĩa là mình bó tay đâu nha. Gen Z mình thông minh, tư duy phản biện đỉnh của chóp mà!

1. Đừng Tin Liền, Hãy Hỏi "Tại Sao?": Khi thấy một thông tin hot, đừng vội share liền. Hãy dành một phút "chill" để hỏi: "Tin này có nguồn gốc rõ ràng không?", "Có bằng chứng nào khác không?".
2. Tìm Kiếm Thông Tin Đa Chiều: Thử đọc từ nhiều nguồn khác nhau, ngay cả những nguồn có quan điểm trái ngược với mình. Đôi khi, mình cần "vượt ra khỏi vùng an toàn" của tư duy để có cái nhìn toàn diện hơn.
3. Thử Thách Bản Thân: Đôi lúc, hãy cố gắng tìm lỗi trong quan điểm mà mình đang tin tưởng nhất. Hoặc thử bảo vệ một quan điểm mà mình không đồng tình. Cái này hơi khó nhưng sẽ giúp mình mở rộng góc nhìn siu đỉnh đó.
4. Hiểu Mình Hơn Qua Các Bài Test Tâm Lý Học: Có nhiều bài test tâm lý học online giúp mình hiểu rõ hơn về cách mình suy nghĩ, định hình quan điểm đó. Kiểu như, đôi khi mình cần test tâm lý học trên movui.vn để hiểu bản thân hơn ý. Khi hiểu mình rồi, mình sẽ dễ dàng nhận ra khi nào mình đang bị "thiên kiến xác nhận" dẫn dắt.

Còn bạn thì sao? Bạn đã bao giờ "bị dính" thiên kiến xác nhận trong cuộc sống hay trên mạng xã hội chưa? Chia sẻ cho Movui biết với nha!